اول دی ماه روز جهانی رودکی

بمناسبت سال تولد و بزرگداشت پدر شعر پارسی؛ رودکی سمرقندی

عنصری شاعر دربار سلطان محمود به استادی و غزل سرایی رودکی معترف است و چنین می گوید:

   غزل رودکی وار نیکو بود /          غزل های من رودکی وار نیست

اگر چه بپیچم به باریک و هم / بدین پرده اندر مرا راه نیست

نوشته اند امیران و سپاهیان دربار امیر نصر سامانی از توقف طولانی وی در هرات که حدود چهار سالی می شد که امیر در آنجا ماندگار شده بود ملول شده بودند به همین دلیل برای راضی کردن امیر چاره ای پیدا نمی کنند جز اینکه پیش رودکی رفته و از او بخواهند که با ترفندی امیر را راضی کرده و به سوی پایتخت یعنی بخارا روانه کند. رودکی که چنین می بیند بربط خود را برداشته و به حضور امیر می رود و طبق عادت همیشگی که اشعار خود را با آواز و همراه نواختن چنگ و بربط می خواند به آوازی خوش این شعر را برای امیر می خواند:

بوی جوی مولیان آید همی / یاد یار مهربان آید همی

                 ریگ و آموی درشتیهای او / زیر پایم پرنیان آید همی

 آب جیحون از نشاط روی دوست / خنگ ما را تا میان آید همی

                ای بخارا شاد باش و شاد زی / میرزی تو شادمان آید همی

میر ما هست و بخارا آسمان / ماه سوی آسمان آید همی

                میر سروست و بخارا بوستان / سرو سوی بوستان آید همی

 

آنطور که نظامی عروضی نقل می کند این اشعار چنان در دل امیر سامانی موثر افتاد که او حتی به قدر پوشیدن کفش ها هم معطل نمی شود بی موزه (چکمه) پای در رکاب اسب نهاده و به سوی بخارا راه می افتد.

رودکی در قریه بنج از روستاهای رودک سمرقند (تاجیکستان امروزی) بدنیا آمد. از دوران کودکی و نحوی تحصیل وی اطلاعات زیادی در دست نیست. بعضی او را کور مادرزاد دانسته اند و عقیده برخی بر آن است که در اواخر عمر نابینا شده و در سال 329 هـ.ق در همان روزی که حکیم ابوالقاسم فردوسی بنیا آمد از دنیا رفت و در زادگاهش قریه بنج به خاک سپرده شد و پرچم شعر ادب و پارسی به دست فرزند برومند دیگری از تبار خراسان بزرگ افتاد.

رودکی در هشت سالگی قرآن را حفظ کرده و شروع به سرودن شعر کرد و با صدای خوش برای همگان می خواند. به مرور نواختن بربط را هم از ابو العبک بختیاری آموخت و استاد گردید. و چنان معروف گشت که کم کم به دربار امیر نصرابن احمد سامانی راه یافت که در آنجا بر صدر نشاندنش و قدر یافت. رودکی از روزگار جوانی آوازی خوش داشت. در موسیقی و نوازندگی چیره دست و پرآوازه بود. از هم عصران رودکی می توان منجیک ترمذی(نیمه دوم سده چهارم) و پس از او فرخی(429 ق) استاد موسیقی زمانه خویش بودند.

دکتر اسلامی ندوشن می نویسد دوره سامانی دوره فوق العاده مهمی است متاسفانه اکثر شعرهای این دوره از میان رفته است. ولی این هجومی که به طرف شعر آورده شد – دهها شاعر- که از بعضی از آنها تنها اسم و یا چند بیت بر جای مانده است. با همین مقدار کمی شعر که در دست مانده، نشان داده می شود که دوره سامانی دوره فوق العاده مهمی است. مثل هوای سپیده دم که پاک و صاف است و هنوز آلوده نشده به غلظت های زندگی، به دود و دم هایی که بعد از این پیش خواهد آمد. بنابراین ما با صاف ترین احساسات ایرانی در این دوره سر و کار داریم و همین مقدار که هست خیلی مغتنم است که بتوانیم نتیجه گیری هایی از آنها بکنیم.